Muments
Eveniments da l’onn
In onn cun blers eveniments e muments spezials. Ina retrospectiva.
Schaner
Schaner
Onur academica a la SAP dal Grischun
En in rom festiv ha il cussegl da la scola auta surdà il titel da professer a trais commembras e commembers da la direcziun da la scola auta:
- Reto Givel-Bernhard lavura dapi passa 5 onns per la SAP dal Grischun, l’emprim sco prorectur furmaziun. Il 1. da november 2024 ha el surpiglià la funcziun da rectur ed ha dapi lura la responsabladad generala per la scola auta.
- Medemamain è vegnida undrada Silvia Deplazes. Ella è dapi var tschintg onns prorectura furmaziun cuntinuada e servetsch.
- Letizia Ineichen maina dapi il 1. da favrer 2025 il prorectorat furmaziun.
Favrer
Favrer
100 dis en uffizi: in discurs cun il rectur, prof. dr. Reto Givel-Bernhard
En l’intervista discurra il nov rectur da la Scola auta da pedagogia dal Grischun davart la partenza en la nova perioda strategica 2025–2028 e declera co che la scola auta cumbinescha qualitad e quantitad en la furmaziun da persunas d’instrucziun. Ulteriurs temas èn il diever da l’intelligenza artifiziala, co che la scola auta vul far frunt a la mancanza da persunas d’instrucziun e l’impurtanza da bunas collavuraturas e buns collavuraturs. Plinavant dat il rectur invista en la visiun 2036 da la scola auta. Cun projects sco emprender29 duain ils studis vegnir orientads anc pli fitg vers l’emprender autonom e relevant per la professiun. Parallelamain planisescha la scola auta d’engrondir il campus da maniera persistenta e da consolidar la purschida areguard il cuntegn.
Mars
Mars
130 participantas e participants a la dieta «Promoziun da talents ozendi»
La dieta d’experts sut la co-direcziun da la SAP dal Grischun e da la SAP da Son Gagl è stada quest onn sut il motto «Gidar a concepir l’ambient da viver ed il futur». Var 130 expertas ed experts da la furmaziun, da la scienza e da la politica han discutà davart concepts innovativs per promover ils talents e co concepir in sistem da furmaziun orientà al futur. En il center è stada la dumonda co che scolas pon preparar lur scolaras e scolars il meglier pussaivel per applitgar la savida acquistada en vista a sfidas actualas e futuras. Uffants e giuvenils spezialmain talentads dovran ina promoziun sistematica per pudair trair a niz cumplainamain lur potenzial e per sviluppar vinavant sistematicamain las cumpetenzas 4C – creativitad, in pensar critic, cooperaziun e communicaziun.
Dus referats da keynote han furmà il rom tematic da la dieta. Anne Sliwka ha preschentà il concept dal «Deeper Learning» che collia enconuschientschas dal rom fundadas cun il diever pratic e che porscha uschia ina basa ideala per promover talents. En il segund referat ha Andreas Dengel preschentà la «Scola d’Ikigai», in model che tira a niz tecnologias da furmaziun modernas per pussibilitar a las scolaras ed als scolars vias d’emprender individualisadas.
Affrontare la diversità
Sut il motto Diversità han gì lieu ils 28 ed ils 29 da mars 2025 ils dis annuals da furmaziun supplementara per las persunas d’instrucziun dal Grischun talian. Ospitanta per l’Aggiornamento professionale è stada la scola da Poschiavo. Per incumbensa da l’Uffizi per la scola populara ed il sport ha la SAP dal Grischun organisà per las var 220 persunas d’instrucziun e direcziuns da scola in program multifar cun referats e lavuratoris davart ils suandants temas: la grammatica da valenzas, l’educaziun sexuala, il rinforzament da las resursas persunalas ed il barat professiunal. Ils numerus resuns positivs han mussà: Las finamiras da l’Aggiornamento professionale 2025 èn vegnidas cuntanschidas. Ins ha stgaffì spazi per sa barattar davart experientschas e cumpetenzas, la grammatica da valenzas è vegnida intermediada da maniera pratica e la conscienza per la diversitad sexuala è vegnida promovida.
Avrigl
Avrigl
Las plazzas da studi per la pedagogia curativa vegnan augmentadas
Suenter ina fasa da pilot reussida po la Scola auta da pedagogia dal Grischun (SAPGR), en cooperaziun cun la Scola auta interchantunala per pedagogia curativa Turitg (HfH), sviluppar vinavant la purschida da studi en il champ da la pedagogia curativa da scola a Cuira. La regenza dal chantun Grischun ha dà glisch verda per transferir il project da pilot en ina purschida da studi regulara.
Il settember 2022 è vegnì lantschà in project da pilot per cumbatter la mancanza da pedagogas e pedagogs curativs en il chantun Grischun. La regenza grischuna aveva decidì quella giada d’abolir la limitaziun da plazzas da studi e da realisar ina purschida da studi flexibilisada ensemen cun la SAP dal Grischun e cun la HfH, per s’occupar anc meglier dals basegns da las studentas e dals students e da las scolas. Tras l’aboliziun da la limitaziun da plazzas e tras la nova concepziun da la purschida da studi è il dumber da studentas e students s’augmentà per pli ch’il dubel. Actualmain èn 87 studentas e students s’inscrits per il studi da master Pedagogia curativa da scola.
Di da fufragnadi professiunal
La SAP dal Grischun sustegna giuvenils tar la tscherna da la professiun e porscha mintg’onn in di da fufragnar. 15 giuvenils han profità da la chaschun d’emprender ad enconuscher quatter differentas professiuns d’emprim maun. Els han rimnà experientschas praticas, han discurrì cun emprendistas ed emprendists ed èn sa barattads cun persunas responsablas per la furmaziun professiunala. Las aspectativas dals giuvenils sajan differentas, di Christina Zoanni, manadra da persunal a la SAP dal Grischun. «Var la mesadad da las participantas e dals participants vegn cun cleras ideas tge ch’els vulan far suenter la scola superiura. Cun sa participar tschertgan ellas ed els anc ina conferma per lur tscherna da la professiun. L’autra mesadad dals participants e da las participantas è anc indecisa e vul profitar da la chaschun d’emprender d’enconuscher pli detagliadamain differentas professiuns. Per omaduas gruppas porscha l’occurrenza impuls prezius.» Ils giuvenils han pudì emprender d’enconuscher las suandantas professiuns: spezialist:a d’infurmaziun e da documentaziun AFQ, informaticher/informaticra en direcziun svilup d’applicaziuns AFQ, spezialist:a dad ICT, commerziant:a AFQ. Spezialmain las professiuns d’informatica han puspè sveglià grond interess.
Matg
Matg
Rait emprender da maniera eterogena
Las activitads da la Rait emprender da maniera eterogena han cuvert differents formats. In accent spezial è stà quest onn sin las invistas en la pratica. Tar trais ospitaziuns en la scola da Zorten, en l’Alemannenschule Wutöschingen ed en la Grundacherschule Sarnen han 38 persunas d’instrucziun ed ulteriuras persunas interessadas survegnì diversas impressiuns co che la scola po vegnir concepida da maniera differenta. Spezialmain la visita da l’Alemannenschule Wutöschingen ha dà impuls impurtants per sviluppar vinavant l’emprender a la SAP dal Grischun. Sin basa da quai ha gì lieu la Serenata cun Stefan Ruppaner – tant sco occurrenza interna per collavuraturas e collavuraturs da la SAP dal Grischun sco era sco occurrenza publica da rait. Il grond public cumparì è sa barattà professiunalmain ed è vegnì encuraschà da concepir activamain il futur.
La dieta da rait «Jau na sai tuttina betg quai!» cun Fabian Grolimund è stada in grond success tant areguard il cuntegn sco er areguard la participaziun. 130 persunas d’instrucziun, manadras e manaders da scola ed ulteriuras persunas interessadas han survegnì connexs orientads a la pratica per sustegnair uschè bain sco pussaivel ils uffants ed ils giuvenils. In viv barat ha marcà quest di inspirant.
Il tema da la dieta è vegnì approfundà durant in inscunter da svilup online ed è vegnì sviluppà vinavant per la pratica. Per cumplettar quest tema han ins pudì realisar cun Maike Plath ina furmaziun supplementara da dus dis davart il «Veto-Prinzip®».
Zercladur
Zercladur
Offensiva dad IA
La derasaziun rasanta da l’intelligenza artifiziala mida fundamentalmain la cuntrada da furmaziun. Cun ina gronda offensiva dad IA sa prepara la SAP dal Grischun per l’avegnir da l’emprender, da l’instruir e da la lavur. Tras co-learnings ed emprovas praticas sviluppeschan las collavuraturas ed ils collavuraturs cumpetenzas fundadas. Els vegnan motivads da duvrar ils tools e d’experimentar cun els da maniera activa, da sviluppar vinavant lur process da lavur e d’emprender e da tegnair adina er en egl ils privels pussaivels da las purschidas. L’offensiva vegn manada da la gruppa da lavur didactica da scola auta sut la direcziun da Rico Puchegger.
Terminà l'emprendissadi cun success
La stad 2025 ha nossa emprendista Nadia Starcevic pudì terminar cun success l’emprendissadi sco informaticra AFQ en direcziun svilup d’applicaziuns. Nus gratulain cordialmain per quest pass impurtant ed ans legrain ch’ella ha finì sia scolaziun a la SAP dal Grischun cun success. Nus engraziain a Nadia per ses grond engaschi ed ans legrain d’accumpagnar ella sin sia ulteriura via professiunala. Entant ch’ella sa prepara per l’admissiun a la SPF da Turitg, rimna Nadia ulteriuras experientschas en l’informatica sco collavuratura da project a la SAP dal Grischun.
Festa da diplom: 125 novas persunas d’instrucziun
La fin da zercladur ha la SAP dal Grischun surdà a 125 novas persunas d’instrucziun il diplom. Il plaschair è stà grond. Suenter lur studi da trais onns han els uss uffizialmain il dretg d’instruir en l’entira Svizra. Da las 125 persunas diplomadas en total han 39 persunas terminà lur studi per la scolina e per la 1. e 2. classa da la scola primara. 86 han terminà lur studi per la 1. fin la 6. classa da la scola primara.
La festa da diplom è stada dal tuttafatg sut l’ensaina da la diversitad linguistica e culturala. Il rectur Reto Givel-Bernhard ha moderà il program ensemen cun duas commembras da la scola auta per tudestg, rumantsch e talian. Silvia Hofmann, la presidenta dal Cussegl grond dal chantun Grischun, ha undrà las prestaziuns da las absolventas e dals absolvents ed ha suttastritgà l’impurtanza centrala da las persunas d’instrucziun per la societad.
Finiziun dal CAS direcziun da la scola 2023–25
Mez zercladur han 62 participantas e participants terminà lur scolaziun da certificat CAS. Els han uss il titel manadra da scola CDEP resp. manader da scola CDEP. Las absolventas ed ils absolvents derivan da l’entira Svizra orientala e lavuran en il chantun Grischun, Turgovia, Son Gagl, Turitg, Appenzell Dadora ed en il Principadi da Liechtenstein. En la scolaziun cumplementara a la professiun da dus onns CAS han las absolventas ed ils absolvents approfundà e consolidà lur cumpetenzas en differents temas directivs. En il modul da basa èn els sa famigliarisads cun la basa da manar ina scola. Sper sclerir l’atgna chapientscha da manar e concepir ina rolla adattada al context, èn era la communicaziun ed il management da qualitad stads en il center dal modul. En il modul da certificat han las participantas ed ils participants tranter auter acquistà cumpetenzas d’agir en l’entir champ da la direcziun operativa da la scola. Plinavant han els approfundà las incumbensas specificas da la direcziun da la scola.
Festa da diplom dals studis da master
En in rom festiv han 21 absolventas ed absolvents da la SAP dal Grischun dastgà retschaiver lur diploms da master: 9 en il studi da master Stgalim secundar I, 5 en il studi Stgalim secundar I e scolas da maturitad sco era 7 en il studi Pedagogia curativa da scola. Quest onn ha la SAP dal Grischun surdà per l’emprima giada diploms da master en il champ dal stgalim secundar I e da las scolas da maturitad – in pass impurtant per l’instituziun. Ils studis Stgalim secundar I e Stgalim secundar I e scolas da maturitad vegnan realisads en cooperaziun cun la Scola auta da pedagogia da Son Gagl, il studi Pedagogia curativa da scola en collavuraziun cun la Scola auta per pedagogia curativa Turitg (HfH).
Fanadur
Fanadur
Cumenzament dal project MoMIt dal FNS
En il rom dal project «Modelli mentali dell’italiano L2 nella scuola elementare», che vegn finanzià dal Fond naziunal svizzer, perscrutescha dapi la stad 2025 in team sut la direcziun da Vincenzo Todisco (professura per talian e didactica dal talian a la Scola auta da pedagogia dal Grischun) e da Silvia Natale (Universitad da Berna) il tema dals models mentals davart il talian sco lingua estra. Las tenutas, las emoziuns e las motivaziuns che vegnan subsummadas sut la noziun «models mentals» giogan ina rolla centrala per instruir ed emprender linguas estras. Per il talian en Svizra na datti fin uss nagins studis.
Il studi ha la finamira d’eruir tge che scolaras e scolars, las persunas responsablas per l’educaziun e las persunas d’instrucziun da talian pensan davart il tema «Talian sco lingua estra», tge motivaziuns ch’els mussan areguard il rom e tge emoziuns ch’els collian cun quel. Quai vegn perscrutà en il context da la part da lingua tudestga dal chantun Grischun, la suletta regiun, nua ch’il talian vegn instruì sco emprima lingua estra obligatorica a partir dal 3. onn da scola. Las datas quantitativas ch’èn necessarias per respunder a las dumondas da perscrutaziun vegnan eruidas durant l’onn da scola 2026/27 cun agid d’in questiunari tar las scolaras ed ils scolars da las 6. classas sco era tar las persunas responsablas per l’educaziun e tar las persunas d’instrucziun. Ordavant èn vegnidas realisadas l’atun 2025 spezialas rundas da discussiun davart l’instrucziun da talian en las trais gruppas.
Models mentals dal talian sco lingua estra en la scola primara
Pensar e concepir la scola da maniera inclusiva: finiziun dal project SCATT
En il chantun Tessin vegn discutà gia dapi in temp d’abolir la separaziun existenta da las scolaras e dals scolars en las gruppas da prestaziun durant ils ultims dus onns da scola per ils roms matematica e tudestg en favur d’in sistem da scola inclusiv. Per ch’il process politic possia sa gidar cun enconuschientschas che sa basan sin l’evidenza, ha la SAP dal Grischun survegnì l’incumbensa d’examinar sistematicamain l’inclusiun che vegn realisada en in project da pilot en sis lieus da scola, surtut areguard la qualitad da l’instrucziun ord vista da las persunas d’instrucziun, da las scolaras e dals scolars e dals geniturs (studi SCATT).
Durant dus onns da scola èn vegnidas sviluppadas grondas collecziuns da datas maschadadas, longitudinalas. Passa 500 persunas èn vegnidas interrogadas pliras giadas. Ils resultats dal studi, manà da Albert Düggeli e coordinà da Stefania Crameri, mussan da princip in maletg positiv: La qualitad da l’instrucziun è restada stabila sin in aut nivel durant ils dus onns da scola. Sco spetgà èn las sfidas centralas stadas en la differenziaziun interna sco er en la valitaziun da las prestaziuns. Questas èn vegnidas percurschidas e prendidas per mauns activamain gia durant l’andament dal studi, e quai cun emprims svilups positivs.
Il process politic che spetga ussa vegn a mussar co che las enconuschientschas fatgas vegnan integradas en la procedura da decisiun e tge lingias d’argumentaziun che sustegnan las decisiuns prendidas sin il plaun da la regulaziun politica da la furmaziun.
Avust
Avust
Success per ils camps da stad
Durant las vacanzas è marschà bler a la SAP dal Grischun: Dapli che 60 scolaras e scolars da la 3. fin 9. classa èn sa participads als i-CAMPs da quest onn – uschè blers sco anc mai. Els han nizzegià lur vacanzas da stad per augmentar lur cumpetenzas d’informatica e per emprender da schliar problems cumplexs. En trais differents nivels – tut tenor vegliadetgna ed experientscha – han las scolaras ed ils scolars lavurà cun utensils digitals, han programmà roboters da LEGO, han sviluppà agens projects en han schlià pensums spinus. Docentas e docents da la SAP dal Grischun ed in student da master da la SPF da Turitg han manà ils lavuratoris. Studentas e students da la SAP dal Grischun han accumpagnà ils uffants en las gruppas ed han rimnà experientschas preziusas.
Durant che las participantas ed ils participants dals i-CAMPs han experimentà e programmà, èn 13 uffants en la vegliadetgna da 10 fin 13 onns sfunsads en il mund dals pleds en il camp da scriver. Els èn sa transfurmads en auturas giuvnas ed auturs giuvens – plain creativitad e tschaffen da far novas scuvertas.
Settember
Settember
Premi per giuvens talents per dissertaziun excellenta da dr. Andrin Büchler
Per sia dissertaziun a l’Universitad da Berna cun il titel «Das Alemannische der Rätoroman:innen in Bern. Langfristige Akkommodation bei simultan und früh konsekutiv bilingual aufgewachsenen Personen» ha Andrin Büchler obtegnì il premi per giuvens talents per dissertaziuns excellentas da la Societad internaziunala per la dialectologia dal tudestg (IGDD). En connex cun l’8avel congress da la societad, che ha gì lieu il settember 2025 a Berlin, ha el dastgà tegnair in referat plenar. En quest referat ha el dilucidà l’aspect metodic da sia dissertaziun, co che l’analisa da raits socialas po vegnir nizzegiada a moda productiva per modellar effects d’adattaziun linguistics a lunga vista. En quest connex ha el preschentà tranter auter sia atgna metoda da retschertga per uschenumnadas raits egocentradas interacziunalas. La dissertaziun cumpara probablamain il mars 2026 sco agiunta da la Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik en ina versiun stampada e dad open access en la chasa editura Steiner.
Dal center da MINT a l’atelier da MINT
L’onn 2025 ha la gruppa da lavur MINT a la SAP dal Grischun pudì sa constituir sut la direcziun da la professura per didactica da la matematica. Ella sa cumpona d’in team interdisciplinar e multiprofessiunal da dudesch expertas ed experts interns ed externs. Cun las localitads da l’atelier da MINT èn naschids settings d’emprender attractivs ed inspirants en il senn d’in «Maker Space». Dapi l’onn 2025 han lieu là seminaris per studentas e students da la SAP dal Grischun, furmaziuns supplementaras per persunas d’instrucziun sco era purschidas d’enritgiment per scolaras e scolars.
Era l’onn 2025 ha la gruppa da lavur realisà numerus projects da MINT da la scola auta. Quai èn ils «i-CAMPs» che han registrà l’avust in dumber da record da participantas e participants. L’«emna da MINT dal Grischun» ha pudì vegnir realisada en collavuraziun cun 15 firmas partenarias ed instituziuns da l’entir chantun – per l’emprima giada cun purschidas en tut las trais linguas chantunalas. La «First Lego League» ha gì lieu il november ensemen cun la SAS dal Grischun e cun la EMS Schiers en las localitads da la SAP dal Grischun ed ha persvadì cun in concept d’occurrenzas modern, cumpact ed attractiv.
Ultra da quai lavura la gruppa da lavur intensivamain vi da la nova orientaziun da la purschida decentrala «MINTmobil». Cun in punct da partenza innovativ en il champ «Collaborative Learnings» duain las scolas e las gruppas d’emprender vegnir cuntanschidas en il futur da maniera anc pli sistematica en l’entir chantun.
Excursiun d’atun 2025
L’excursiun d’atun da quest onn ha manà las collavuraturas ed ils collavuraturs en il mund muntagnard pittoresc enturn Arosa. Dad aura ideala han las participantas ed ils participants giudì in di varià plain moviment, scuntradas ed aventuras cuminaivlas. Ins ha pudì tscherner duas differentas rutas da viandar ed ina tura da bike. Suenter in di activ èn tut las gruppas sa scuntradas la saira ad in apero ed ina tschaina communabla. En in’atmosfera schluccada hai dà la pussaivladad da sa barattar, da far novs contacts e da finir il di a moda patgifica. L’excursiun d’atun 2025 è stada dal tuttafatg sut l’ensaina da la cuminanza, dal moviment e da la stima. Ella ha dà la pussaivladad a las collavuraturas ed als collavuraturs da tancar energia davent dal mintgadi da lavur e da rinforzar las colliaziuns entaifer la scola auta.
La regenza sustegna l’offensiva da digitalisaziun
Las scolaras ed ils scolars d’ozendi èn las persunas spezialisadas da damaun. E persunas d’instrucziun han ina rolla impurtanta, sch’i va per far fit ils uffants ed ils giuvenils per las sfidas da l’avegnir. Senza els na reussescha la midada digitala betg. Era la regenza dal chantun Grischun è conscienta da quest fatg e sustegna sistematicamain la furmaziun supplementara da persunas d’instrucziun en quest champ. Per la scolaziun «CAS Furmaziun en la midada digitala per persunas d’instrucziun e PICTS» conceda ella a la SAP dal Grischun ina contribuziun da 540’000 francs. Durant la furmaziun supplementara vegnan las persunas d’instrucziun famigliarisadas pass per pass cun las tecnologias dal futur. I vegn mussà co pensar da nov il mund d’instruir e d’emprender. Las participantas ed ils participants tschernan da tschintg moduls relevants per l’avegnir quels quatter che sa cunfan cun els e cun lur scola – da MINT & Making sur multimedia / social media, programmar ed IA fin tar concepts da PICTS. La furmaziun supplementara modulara ed orientada a la pratica gida che cumpetenzas digitalas na vegnan betg be intermediadas, mabain era vividas activamain en las scolas.
CAS Furmaziun en la midada digitala per persunas d’instrucziun e PICTS
Il semester ha cumenzà cun success
Ils studis da la SAP dal Grischun sveglian vinavant in grond interess. 210 novas studentas e novs students han cumenzà suenter las vacanzas da stad lur studi. Ils proxims trais fin quatter onns vegnan els ad absolver a temp parzial u a temp cumplain la scolaziun sco persuna d’instrucziun per la scolina, la scola primara, il stgalim secundar I, il gimnasi u per pedagogia curativa da scola. Grazia al diplom pon ellas instruir pli tard en l’entira Svizra. Cun 374 persunas ha il studi da bachelor Scola primara (1.-6. classa) las pli bleras studentas ed ils pli blers students (novas entradas: 122), suandà dal studi da bachelor Scolina e scola primara (1.-2. classa) cun 97 persunas (novas entradas: 28). En ils dus studis da master Stgalim secundar I sco era Stgalim secundar I e scolas da maturitad èn inscrits actualmain 52 studentas e students (novas entradas: 27). Ils dus auters studis da master sa drizzan a persunas cun in diplom d’instrucziun per il stgalim primar: Il studi da master Pedagogia curativa da scola frequentan actualmain 87 studentas e students (33 entradas novas), il studi da master Stgalim secundar I per persunas d’instrucziun da la scola primara 13 persunas. Quests dus studis porscha la SAP dal Grischun en cooperaziun cun la Scola auta per pedagogia curativa a Turitg (HfH) respectivamain cun la SAP da Son Gagl.
Dieta internaziunala «Plurilinguitad e minoritads linguisticas en in context global»
Dals 21 als 23 da matg 2025 ha gì lieu en il Center da congress a Tavau la dieta internaziunala «Plurilinguitad e minoritads linguisticas en in context global». Igl è stà la 10avla ediziun da la retscha da dietas dal consorzi internaziunal «Plurilinguitad sco schanza». Passa 100 referentas e referents e 250 participantas e participants da passa 25 pajais – tranter quels l’Australia, l’India, il Canada, ils Stadis Unids e numerus stadis europeics – han discutà davart dumondas e svilups actuals en la perscrutaziun da la plurilinguitad e da las linguas minoritaras. Spezialmain enritgintas èn stadas las keynotes che han avert in vast spectrum da perspectivas, da puncts da partenza decolonials da la plurilinguitad, sur il champ da tensiun tranter la plurilinguitad e las inegualitads socialas fin a la flexibilitad cognitiva da pledadras e pledaders bilings. La varietad da las contribuziuns ha animà da reflectar ed ha purschì numerus puncts da referiment per discussiuns. Organisà la dieta han la professura da talian e didactica dal talian da la SAP dal Grischun e la SAP da Lucerna. Sper contribuziuns scientificas ha il program d’accumpagnament purschì concerts, preschentaziuns da films ed in discurs litterar cun l’autur Usama Al Shahmani. L’occurrenza è stada caracterisada da la plurilinguitad vivida, d’access inclusivs e da colliaziuns internaziunalas. Igl è planisà ina publicaziun che duai cuntegnair contribuziuns specificas da la dieta.
PH Goes Poetry – il final
La fin da settember ha gì lieu per la novavla giada il final dal poetry slam a la SAP da Turitg – danovamain en stretga collavuraziun cun la SAP dal Grischun. Fitg legraivel: la SAP dal Grischun è stada represchentada dubel. Il text empatic da Larina Fravi, scrit en l’idiom surmiran, ha dà invistas commuventantas en inscunters marcants or da sia vita e raquinta da regurdanzas che restan, era sche bler sa mida. Lara Horal ha laschà resplender curts muments dal mintgadi en ses text e fatg endament quant custaivels ed unics ch’els èn – in invit poetic da viver il mument. Sut il motto triling «Was uns bleibt» | «Che cosa ci rimane» | «Quai ch’ans resta» è naschì in spazi multifar per cuntraversas creativas e persunalas cun lingua, identitad e transitoritad. La saira è vegnida moderada da Lukas Becker. Cun questa occurrenza han la SAP da Turitg e la SAP dal Grischun puspè dà in ferm signal a la plurilinguitad vivida ed a la forza inspiranta dal scriver.
October
October
Cluster d’emprender en l’aula
Ina gruppa da lavur interdisciplinara cun represchentantas e represchentants da studentas e students, da docentas e docents, da collavuraturas e collavuraturs scientifics e da la direcziun da la scola auta, ha sviluppà in concept per utilisar en l’avegnir pli intensivamain l’aula e per experimentar furmas innovativas d’instruir e d’emprender. Suenter che la direcziun da la scola auta ha dà liber la proposta l’atun 2025, vegn l’aula a star a disposiziun a partir dal semester da primavaira 2026 sco cluster d’emprender cun trais zonas che pon vegnir utilisadas da maniera flexibla. Quellas porschan plazza per var 50 studentas e students e cumpiglian ina zona per sequenzas instructivas, in forum da discussiun (arena) sco er ina zona per lavurs en gruppas e lavurs individualas. Cun il cluster d’emprender en l’aula rimna la scola auta experientschas preziusas che vegnan integradas en il project planisà da sanaziun ed en il project per in stabiliment supplementar. Uschia resultan enconuschientschas praticas davart la moda e maniera da concepir ed utilisar da maniera effectiva ambients d’emprender orientads vers il futur.
Café scientific
Tar il Café scientific dal Grischun da quest onn en la biblioteca da la citad da Cuira è la dumonda «Tools d’emprender digitals – tge portan els?» stada en il center. La basa da discussiun è stà in studi actual ed ils resultats da quel èn vegnids preschentads per l’emprima giada a la publicitad. Las duas perscrutadras participadas, Francesca Suter e Sog Yee Mok da la SAP dal Grischun, han mussà che tools digitals na mainan betg automaticamain a meglras prestaziuns. Decisiv è ch’els sustegnan las scolaras ed ils scolars cun cleras finamiras en lur strategias d’emprender e ch’els lavuran cun feedbacks constructivs. La sairada è stada marcada da discussiuns animadas davart temas sco Learning Analytics, protecziun da datas ed il potenzial da tools d’emprender ed IA per l’emprender dal futur. Da la partida è era stà Rico Puchegger, docent a la SAP dal Grischun ed expert da medias. La discussiun al podium è vegnida moderada dal rectur, Reto Givel-Bernhard che promova cun l’offensiva IA activamain il tema er a la SAP dal Grischun.
November
November
Invista en il project dal FNS Flex4Kids davart il quintar flexibel en ils discurs da classa
Savens giain nus ina via usitada senza ponderar, sch’i dat anc ina soluziun pli inschignusa. Uschia è quai er en la scola primara: uffants duain pudair quintar da maniera flexibla sin differentas modas las incumbensas da quint (p.ex. 53+39), ma els tschernan savens la via a la soluziun ch’els han pratitgà fixamain. L’abilitad da pudair quintar da maniera flexibla ha blers avantatgs. Per exempel rinforza quai las cumpetenzas da schliar ils problems. Il far quints da maniera flexibla po ultra da quai vegnir enritgì cun discurs productivs en la classa (q.v.d. cun dumondas avertas), uschia ch’ils uffants communitgeschan, cumpareglian e discuteschan dapli lur differentas modas da quintar en la classa.
Il project dal FNS Flex4Kids sut la direcziun da Sog Yee Mok (SAPGR) e Christian Rüede (PH FHWN) examinescha quant enavant che la prestaziun da matematica ed il discurs en classa sa megliereschan tras ina furmaziun supplementara per las persunas d’instrucziun. Durant l’onn da scola 25/26 han pudì vegnir gudagnadas 51 classas e persunas d’instrucziun da la Svizra tudestga per la participaziun a la furmaziun supplementara ed al studi. Al studi èn sa participads passa 900 scolaras e scolars. Actualmain vegnan ils discurs en classa videografads per discutar els cun las persunas d’instrucziun a chaschun dals dis da furmaziun supplementara. Las diversas datas vegnan evaluadas il 2026 dal team da Flex4Kids.
Mezzo: Suenter in mez di – ina mes’ura – betg fatg a mesas!
Mezzo sa numna il nov format da teater inspirant. La retscha d’occurrenzas vegn realisada ensemen cun collavuraturas e collavuraturs dal Teater Cuira e porta sur mezdi muments artistics en l’aula. Ins na sa mai precis tge che vegn. Mintga preschentaziun è autra, atgna e creativa: ina giada cun bler moviment e bler saut, ina giada cun chaminar quiet in sper l’auter, ina giada cun umor, ina giada pensiv – adina surprendent e viv. Il teater na duai betg simplamain esser in bain da consum, mabain las participantas ed ils participants daventan sezs acturs e concepeschan activamain la performanza.
Mezzo envida da sa fermar curt sur mezdi, da sa smirvegliar e da viver ina giada auter il mintgadi en la scola auta. La stanza è tribuna, lieu d’inscunter e champ d’experiment a medem temp. Ed avert per tuts: studentas e students sco era collavuraturas e collavuraturs èn cordialmain bainvegnids da far part da quest nov format. Mezzo: in intermezzo artistic che fa gust sin dapli.
Di da l’avegnir
Durant il di naziunal da l’avegnir è la SAP dal Grischun sa transfurmada en ina pitschna «mini SAP»: 22 uffants motivads da la 5. e 6. classa han prendì per mauns, ensemen cun set studentas e students, da scuvrir la professiun da scolast:a. Gia l’avantmezdi han els planisà, empruvà e discutà ferventamain – inclusiv l’enconuschientscha che bun material d’instrucziun na vegn betg da sez resp. betg copià da sez. Il suentermezdi èsi lura vegnì serius: En differentas classas da la scola da la citad da Cuira èn ils uffants sa schluitads en la rolla da la persuna d’instrucziun ed han dà scola. Cun ina ruassaivladad surprendenta, cun entusiassem e cun curaschi han els mussà ch’els han gia detg bain enta maun la stanza da scola. Facit: La professiun da scolast:a è pli interessanta, pli variada, pli legra ma era pli pretensiusa che quai che blers han pensà. Il resun dals uffants è stà dal tuttafatg positiv u per dir quai cun ils pleds d’in scolar: «Quai è stà in dals megliers dis da mia vita.»
Orange Days 2025: Ensemen per ina societad senza violenza
Dals 25 da november, il Di internaziunal cunter la violenza cunter dunnas, fin ils 10 da december, il Di internaziunal dals dretgs umans, è il Grischun stà sut l’ensaina d’ina societad senza violenza. Il tema central da quest onn è stà «violenza cunter ina schlattaina ed impediment». El mussa tge mesiras ch’èn necessarias per impedir violenza e per sustegnair da maniera effectiva las persunas pertutgadas. Violenza specifica per la schlattaina cumpara en differentas furmas – da violenza psichica ed economica fin a maltractaments corporals, violenza sexualisada e femicidis. L’acziun a Cuira è tranter auter vegnida accumpagnada da stans d’infurmaziun e da l’illuminaziun da numerus edifizis publics e monuments caracteristics. La glisch oranscha duai augmentar la visibilitad dal tema e dar in cler signal: la violenza na dastga betg vegnir ignorada u taschentada. Era la SAP dal Grischun è sa participada a l’acziun internaziunala ed ha laschà resplender ses edifizi ensemen cun auters edifizis da Cuira en ina glisch oranscha.
La SAP dal Grischun engrazia a sias collavuraturas e ses collavuraturs da blers onns
La SAP dal Grischun ha era quest onn onurà pliras collavuraturas e plirs collavuraturs per lur engaschi da blers onns. Ella ha engrazià cordialmain a las giubilaras ed als giubilars per lur fidaivladad ed ha undrà lur contribuziun a favur dal svilup da la scola auta.
Las giubilaras ed ils giubilars da l’onn 2025 en survista:
25 onns: Camenisch-Dalbert Ines, Meier Eckert Judith; 20 onns: Bläsi-Huber Esther, Menghini Luigi; 15 onns: Imhof Andreas, Lutz Irina, vom Brocke Christina Antonia; 10 onns: Cathomas Anna Lisa, Andriuet Flurina, Willi Thomas
Las undradas ed ils undrads han communablamain in’experientscha da lavur impressiunanta da 165 onns.
120 uffants e giuvenils a la First Lego League a Cuira
Sonda, ils 29 da november han la Scola auta da pedagogia dal Grischun, la Scola auta spezialisada dal Grischun e la EMS Schiers organisà la 18avla concurrenza regiunala da la First Lego League. Dudesch teams da challenge e set teams d’explore cun totalmain 120 uffants e giuvenils èn sa participads. Els han perscrutà e ponderà davart il tema da la stagiun cun il titel «Unearthed». La First Lego League è in program internaziunal per promover MINT che vegn sustegnì dapi l’onn 2008 da la SAP dal Grischun, da la SAS dal Grischun e da la EMS Schiers. Il program da promoziun ha la finamira d’entusiasmar uffants e giuvenils en in’atmosfera sportiva per la scienza e la tecnologia e d’als facilitar l’access a roms da las scienzas natiralas. Cun il program duain els sviluppar a temp in interess per professiuns d’inschigner u d’IT.
December
December
Vernissascha dal cudesch «Dialekt in Gesellschaft und Schule»
La fin da november è vegnì preschentà il cudesch «Dialekt in Gesellschaft und Schule. Variation und Wandel in Gebrauch und Wahrnehmung des Alemannischen» (edì da Susanne Oberholzer e Noemi Adam-Graf) en il rom d’ina vernissascha communabla cun la Perscrutaziun da la cultura grischuna. Suenter salids dal rectur Reto Givel-Bernhard, èn la coeditura da l’ikg Noemi Adam-Graf e Dominique Caglia, collavuratura scientifica e doctoranda dal prorectorat perscrutaziun e svilup, sa regurdadas da la dieta d’Alemannas ed Alemans 2022. Suenter ha Noemi Adam-Graf preschentà ina curta invista dal tom ch’è cumparì.
Il cudesch po vegnir acquistà sur la chasa editura Franz Steiner ed è disponibel en Open Access.
Festa d’advent 2025 – cun bler glamour e soccas da tuttas colurs
Traglischur, colur ed in zic extravaganza– la festa d’advent da quest onn è stada sut il motto «glamour ed identitad». Collavuraturas e collavuraturs e studentas e students èn stads envidads da concluder communablamain l’onn cun musica. Confurm al motto han studentas e students dal modul art e design preschentà en il foyer lur lavurs, inspiradas da l’artista americana Mickalene Thomas che s’occupa en sias ovras cun identitad, patria, glamour e fermas persunalitads. Las lavurs han translatà quests temas en noss mund da vita ed han animà da reflectar davart l’appartegnientscha ed il maletg da sasez. Sco adina ha era la musica marcà la saira: L’emprim onn da studi ha fatg musica ensemen cun tut las participantas e tut ils participants ed ha mess accents festivs e surprendents. Ma il highlight sco tal ha procurà gia avant per materia da discussiun– las soccas da tuttas colurs. Glischantas, cun quaders, cun puncts u cun motivs da Nadal –igl ha dà dal tut. Sco finiziun ha il StuRa envidà ad in aperitiv cun vin chaud e marenda. Ina bella finiziun da l’onn.
Ulteriurs temas che pudessan interessar Vus
